سرزمین شیرداغ

وضعیت جغرافیایی

فصل اول: 

شیرداغ ازنظرجغرافیایی:

شیرداغ درنقطه ای ازهزاره جات واقع شده که آخرین منطقه ای ازولایت غزنی مربوط ولسوالی مالستان است.ساحه ی شمال غرب وغرب آن ولسوالی خاص ارزگان ازتوابع ولایت ارزگان وجنوب آن ولسوالی خاک ایران که دراین اواخرازولسوالی دای چوپان جداشده و(خاک افغان)نام شده مربوط ولایت زابل به مرکزیت قلات است. شیرداغ فی الواقع درنقطه ی حساس ازنظر سوق الجیشی واستراتژی قرارداردکه فتوحات عبدالرحمن خان یااشغال اراضی هزاره های ارزگان ودای چوپان درقرن19به دیواره های سنگی وکوهای صعب العبورشیرداغ برخورده وپشت این قلاع سنگی که طبیعت چنین سهمناک زاده است قرارگرفته ونتوانسته انداردوی خشن وی آن راتصرف نمایند، گرچندسردار بزرک ونامی خودعبدالله بیگ چوره که میرزافیض محمد خان کاتب درکتاب سراج التواریخ اورابنام رئیس هزاره شیرداغ ثبت کرده، ازدست داده اند.اینک بطوراجمال به آن اشاره خواهد شد:

1-ازشرق می رسد به دره رودبارغوغۀ ایچه وسلسله کوههای مرتفع آن ازتوابع ولسوالی جاغوری ولایت غزنی. ونیزبه قریهء دای برکه که مردم آن اصالتا دای فولاد وازنظرمراوده وارتباط سیاسی اجتماعی با قراء دادی وزنگرپشی مربوط اند وسلسله کوهای مرتفع آن وکوه خاروقریۀ دادی پشی، ارتفاعات قلۀ کوه تنگی شیرین وسرکوه تلخک مشرف برسیاه ریگ پشی ازتوابع ولسوالی مالستان ولایت غزنی.

2-ازسمت شمال سلسله کوهای تلخک چون: راف جای، کمای جای، راگاه، ارتفاعات چاه گرگ، زردسنگ، راه قول، بادآسیا، پامی بلندی، قول مهترو، قلّه های سرجمال مشرف برسیاه ریگ ناوۀ پشی ازتوابع مالستان وقریۀ پیک پشی وسیابغل ازتوابع ارزگان خاص.

3-ازغرب کوهای خاری تاآب تونکه وکوهای مشرف بر قریهء قلخ، کوهای جنگریغ تا قول شکورودّره جنگریغ مشرف برقریۀ حسینی وکوهای بلندگ،چارقول، غوچ قول مشرف برقریۀ کندلان وهوچی مرتبط باقریۀ حمزۀ شیرداغ ازتوابع ولسوالی خاص ارزگان.

4-ازسمت جنوب غرب می رسدازدرّه روباراولومااراضی تاریک بازاروکوهای آن به قریۀ بکی پنک ازتوابع ولسوالی ارزگان خاص.

5-ازسمت جنوب کوهای مشرف برسراب، بکی زرک قلندروخاک ایران ازتوابع ولایت زابل به مرکزیت قلات.

قلّه های بلندکوههای شیرداغ:

شیرداغ مانند سایرهزاره جات کوهستانی بوده وانباشته ازکوهپایه های تودرتواست که بیشترین زندگی مردم روی محصولات کوهیست ازعلوفه های متنوع، هیزوم وانواع جنگلات وبوته ها که حیوانات دربهاروتابستان درآن چرانموده وسوخت مردم درآن سرمای طاقت فرساازکوهها تامین می شودوباجمع آوری علوفه های خشک که آن رابیده می نامددرزمستان حیوانات ازآن استفاده می نماید.

طبق که درسایت گوگل ارتفاعات قله های بلندکوهها وساحات دیگرشیرداغ ازسطح دریا به مترمشخص شده قرارذیل اند:

1-       کوه الگگ چکتمور3751 متر 2-کوه بادآسیای تلخگ چوره 3653  متر، 3 -کوه آشارجای تلخگ چوره 3599 متر 4- کوه شاه 3565  متر 5 - کوه سررنگ درخت گاومست 3522  متر6 --کوه شاتوی جاغ 3512 متر7- کوه تلخگ 3338 متر 8-  کوه زردسنگ تلخگ 3338 متر9 - کوه سبزگ اختیگگ 3282 متر 10-کوه بولبولگ 3159 متر11- کوه اختیگگ 3153  متر 12- کوه تنگی 3089  متر13-  کوه اسپیدگ خوشال 3076 متر 14- کوه گیروجوی چوره 3053 متر.

اراضی چندنقطۀ شیرداغ:

1-       بازارشیرداغ 3002 متر 2- ابتدای دیبه بامراد 2975 متر. 3- چمن خاک سیدوی دنیابیک2907 متر  4- سرجمال 3016 متر 5- غلام جی 3040 متر6- خوشال 2880 متر7- نی توغی چکتمور2858  متر  8- دوآبی غوچقول 2815 متر 9- دوآبی تنگی شاه مردان 2794 متر 10- دوآبی الگگ 2748 متر11- زمین تلخک گاومست 2728 متر12- زمین دهن سگدوگلو 2708متر 13- زمین جاغ 2872 متر 14- زمین خیرو 2571 مترارتفاع ازسطح دریاقراردارد.

مناطق شیرداغ:

1-ناوۀ شیرداغ:

ناوه شیرداغ که مرکزآن محسوب می شود به شکل مدّوربوده وچهارتپه: تاله گونده، بامراد، خاکا وماکه از یک دست وهمواری آن کاسته است درهرکناره آن یک قریه واقع شده است که عبارتنداز:

تاله گونده، خشک آب، بامراد بالا، بامراد پایین، مرکزناوه، قریۀ دنیابیگ، قریۀ چوره بالا، قریۀ جدید بالای تپۀ بامراد، بازار شیرداغ، تاله قول، قول پاینده، قول ماتول، پس خاکاه، جاغه تاله، سرچال، آغیل کجی، سرخ ده، بینی قوشو، قول چال، آغیل یارسای، دهن کته ورخوش خوش.

2-قریۀتلخک:

منطقۀ تلخک که ازدرّه های متعدد تشکیل شده تعدادی ازخانه ها رادرخود جاداده اند، این ساحه ازشرق به غرب واقع شده ودّره های متعدد ازشمال به جنوب آب ریزدارد.

3- قریۀجانه:

شامل درّه ایست که عبارتنداز: قول جمال وشغال که درشمال ناوه شیرداغ موقعیت دارد وازشمال به جنوب واقع شده است.آغیل سیاکیچه، خرمن سنگ وولنگگ پایین جزء منطقۀ جانه است.

4-قریۀغلام جی یا خواجه غرمبو:

این ساحه به شکل مدّورولی ناهمواربا بلندی وپستی ها درشمال غرب ناوۀ شیرداغ واقع شده وآب ریزآن ازغرب وشمال به طرف جنوب شرق قریه است که به تنگی اسپیدگ می رود.آغیل دادبیگ، سیاه ناوور، کاریزک، ولنگگ بالا که ساکنین آن ازقوم چکتمور، یارسای وچوره است درجمع قریۀ غلام جی محسوب می گردد ودرموقعیت شمال شرق قریۀ غلام جی واقع شده است.

5- ساحۀ خاری:

ساحۀ خاری که ناوۀ بزرک است درشمال غرب شیرداغ واقع شده وازسمت شرق به غرب می باشد که آب ریزۀ آن نیز چنین است. این نقطه محل کشت زارها، کوههای پرازعلوفه وهیزوم بوده ومعروف ترین نقطۀ آن چپیله است.این ساحه تاآب تنکه وشاتومتعلق به مردم شیرداغ می باشد.ولی اراضی زراعتی آن بیشترازخانوادۀ اربابان چوره، یارسای وغلام جی می باشد. که دراصل ازطایفۀ غلام شیرداغ بوده وبعد به مالکان جدید انتقال یافته است.

6- قریۀخوشال :

ناوۀ خوشال ازشمال به جنوب بشکل مستطیل واقع شده وچهاردرّه ازغرب آن یکی: سای اسپیدگ میان دوکوه اسپین باریک، سیاسنگ وبیخا که دوطرف سای رازمین های شیب دار تشکیل داده. دوم: قول قوبی. سوم: قول مسجد. چهارم: قول که ازکمای کیچه تاجبیش است وآخرین نقطۀ آن تاتنگی قالو می باشد, زمین نرم وهمواردارد.

7- ساحۀغوچ قول وهوچی:

دراین دوساحه تعداد ازخانه ها ی برادران دلجم خوشال ساکن بوده ودرغرب شیرداغ می باشد.غوچ قول همان طورکه ازنامش پیداست یک درۀ عمیق بوده ازکوتل سروک ازغرب متمایل به شرق است که آب آن به چکتمورمی رسد.وهوچی دربلندای منطقۀ مدّورزمین نرم وهمواردارد.

8- قریۀحمزه:

حمزه درغرب شیرداغ متصل به هوچی واقع است که به طورزرخرید تعدادی ازمردم گلودرآن ساکن است ومربوط ولسوالی خاص ارزگان می باشد.

9- درّه اولوما:

این درّه رودبارکه ازشرق متمایل به غرب واقع شده آخرین ساحۀ شیرداغ تاریک بازاراست وساکنین این درّه ازاقوام ماکه چوره، خوشال وچکتمورمی باشند، اطراف آن سلسله کوههای بلند قراردارد معروف ترین آن کوههای غرغری که درکتاب سراج التواریخ ازآن بنام کوه غرغرآب یادشده ومحل پناه گزینان ارزگانیها درحملۀ وحشیانۀ اردوی جنرال فرهادخان وعبدالقدوس خان ازسرداران سرکوبگرامیر عبدالرحمن بوده اند.

10- منطقۀ چکتمور:

ازتنگی قالوامتداد یافته تا الگگ دو طرف این درّه را کوههای بلند احاطه کرده است؛ آراضی سنگ قالوهموار ووسعت دارد که می شودگفت ناوۀ چکتمورهمین ساحه می باشد، امااین نقطه سرد بوده وکشت گندم تیرمایی دچارآفت می گردد.شاید حالابذرهای اصلاح شده ووسایل مبارزه باآفات طبیعی وضعیت رانرمال ساخته باشد.

حدفاصل خوشال وچکتموردامنۀ کوهیست ازسمت غرب پیش آمده وبنام تنگی قالویادمی شود(قالو)حیوانیست سیاه رنگ که جثۀ آن بااندازه روباه است وبین انگشتان پاهای اومانندمرغابی پره دارد.الان به نسبت کثرت نفوس وتردد مردم این حیوان دیده نمی شود.

فاصلۀ میان آغیل نی توغی وجنگل دامنۀ کوهیست که ازسمت شرق قول سگدوکشیده شده است. بندردوم: حدفاصل آغیل جنگل وآسیاخانه دامنۀ کوه شاه است که ازشرق واقع شده. بندرسوم: دامنۀ کوه رسول است که درغرب جنگل واقع شده ودامنۀ آن امتداد یافته تامحل تلاقی دوآبی آب غوچ قول درآن سمت خانوارعباس وسمت شرق خانوارباروقراردارد. درکل اصل درّه چکتمورازشمال به جنوب به شکل مستطیل می باشدوزمین های شیب داردارد.

ساحۀ قبرستانی پایین درّه چکتموردرمحل تنگی شاه مردان جای تلاقی دورودخانۀ آب سیرو وشیرداغ می باشد.این قبرستانی، بزرک ترین قبرستان شیرداغ است که ازعهد فولادیان می باشدوبزرکان پیشین شیرداغ دراین قبرستان آرمیده اند.هم اکنون مدرسۀ دولتی ومکتب رسمی درابتدای این قبرستانی ساخته شده است.

تنگی شاه مردان یک موقعیت حیاتی رابرای شیرداغ داردکه گلوگاه آب سیروباآنکه کمترازصدمتراین تنگی فاصله دارددرصورت ساختن یک سدبرای استفاده ازانرژی برق باهزینۀ اندک تمام شیرداغ راروشن خواهد کرد واین بندبرق باید فنّی اعمارگردد، محل زخیره گاه آب نیزخالیگاه هست که زمین زراعتی رازیرآب نخواهد بردواگراحیانابه قطعه زمین که جدیداساخته شده باشدزیرآب برود بایدقیمتش راداد ووزارت انرژی وآب،انکشاف دهات وموسّسه هادرساختن این سدهای کوچک هزاره جات مردم رایاری نمایند.به شرط که مردم همّت به خرچ دهند!

بندرگاه متعددی است که ازتنگی شاه مردان ازغرب به شرق واقع شده ودرّه رودباریست که آغیل طوبا، خاکی، قوات پریده وازلخشک سنگ پیچ درپیچ ردشده به الگگ می رسد.

11- مناطق:الگگ،گاومست ودهن سگدو:

این سه آغیل که ازسه طایفه چکتمور، قلندروگلو تشکیل شده ازغرب به شرق واقع گردیده زمین های حاصل خیز ودارای درختان میوه می باشد. حدّ فواصل سه قریه یادشده بابرامدگی دامنۀ کوهای است که ازسمت شمال ازهم مجّزانموده ونمای قریه هاراسدگردیده اند. دوطرف این درّه رودبارکوهای بلند دارای درّه های بزرک چون قول الگگ باموقعیت خاص که سربند درازی داشته دارای آب دایمی، سلسله کوهای که بلندترین کوه شیرداغ دراین قسمت قرار دارد،معروف ترین قلۀآن فقیرپریده است این درّه درزمان جنگ عبدالرحمن محل پناه گزینان ارزگانیها بوده اند.قول رنگ درخت، قول بیدگ وقول قورغونیزموقعیت مهم دارد که دارای سربندها وکوههای بلندامتداد یافته تاسراب وبکی قلندرمی باشد درجنوب. قول شاه وقول سگدو درشمال آن واقع شده وختم شان تاتنگی چیلومی باشد. این منطقه خوب ترین جای شیرداغ است، افسوس که نام های شان خوشایند نیست.

12- قریه گورو:

گوروی گلودروسط کوههای بلندواقع شده راه پیاده روآن ازطرف دهن سگدوبه سمت گوروازراه پیچ پیچ بالاشده برفرازکوتل گورو این بارمارپیچی پایین شده به یک قریه مّدورکه اراضی آن ناهمواروشیب دار است می رسد.آب ریزآن ازشمال غرب به طرف جنوب شرق می باشد.

13- قریۀ خزینه:

خزینه گلودرشمال شرق قریۀ گوروواقع وخانوارمرحوم علی حسین گلودرآن جاساکن است واین قول ازشمال به جنوب واقع شده است.

14- قریۀجاغ:

قریۀجاغ به شکل مستطیل ازشما ل به جنوب واقع شده ازکوتل تکلغو، جنوب زنگرپشی امتداد یافته تارودخانه درّه گلو که بنام دهن جاغ یاد می شود.دوطرف آن راکوهای بلند احاطه نموده که غرب آن کوه شاتوبوده وشرق آن، قریۀ دای برکه فولادی ازمربوطۀ پشی است.ساکنین جاغ بالاازمردم یارسای وجاغ پایین مردم گلومی باشدوزمین شیب داردارد.

15- قریۀخیرو:

قریۀ خیروی گلو آخرین منطقۀ شیرداغ است که درکنارساحل رودخانه قرارگرفته وشرق آن می رسد به غوغۀ ایچه ازمربوطه جاغوری. نارسیده به خیرو قول علی شورکه یک زیارت نیز آن جاست قراردارد این درّه دارای زمین ، آب ، هیزوم وعلوفه زاراست. جنوب خیرو کوههای بلنداست که به بکی قلندروخاک ایران ازاراضی مغصوبه می رسد. شمال شرق خیرو قریۀ دای بیرکه قراردارد.کوههای گلووجاغ نیزدرکتاب سراج التواریخ بدان اشاره شده که سردارعبدالله بیگ درزمان جنگ با امیرعبدالرحمن درآن جاسنگر داشته است.

بعدازقریۀ دای بیرکه منطقۀ «زمین شیرداغ» پشتۀ هیچه قراردارد که مربوط هیچه است ولی مردم آن شیرداغی نیست. دلیل آنکه چگونه این زمین شیرداغ تبادله، یافروخته شده معلوم نیست وتحقیق بیشتر میخواهد.

16- قریۀ سیوگ:

سیوگ گلودرشمال خیرو موقعیت دارد وجزء قریۀ خیرومی باشد که تعداد خانه ها درآن ساکن است.

17- ساحۀ مرادعلی وتخت:

ساحۀ مرادعلی که درتلفظ شکستۀ هزاره گی (مردلی) می گوید این منطقه آخردرّه قورغومی باشد که طایفه ترتیب وگلو درآن سهم دارد. ساحۀ تخت تاکوتل قیچغ ومتصل است به بکی قلندر وآب ریزۀ آن منتهی به رود خانۀ شیرداغ بوده ومتعلق به مردم گلومی باشد.

بیشترین منطقه ازکوهها مال گلومی باشد.زیرااوگفته که من رمه دارم وپیش خوش گرفته است. ابتدای ساحۀ گلوازخانۀ میرزاحسین بندری ازپیتاوگاومست ازغرب به شرق آغازوتاآخردرّه خیروبه پلل جای غوغه منتهی می گردد.هم چنان ازسمت شمال ازجاغ تاقیچغوی تخت درمرزخاک ایران میرسد.

تنگی ودرّه ها ی شیرداغ:

1-تنگی تلخگ 2- تنگی شیرین 3- تنگی شغال 4- تنگی اسپیدگ 5- تنگی قالو6- تنگی غوچ قول 7- تنگی شاه مردان 8 - تنگی اولوما 9- تنگی چیلو 10- تنگی جاغ.

کوتل ها:

1-کوتل تکلغو2- کوتل شاتو3- کوتل قیچغو4- کوتل مرادعلی 5- کوتل قرقوتال 6- کوتل گورو7- کوتل هوچی 8- کوتل اختیگگ 9- کوتل غوچ قول 10- کوتل هیبت 11- کوتل قول رسمی 12- کوتل سروگ 13- کوتل بلندگ 14- کوتل جنگریغ 15- کوتل خاری 16- کوتل سرجمال 17- کوتل راه قول.

گردنه ها:

1-گردنۀ تاله گونده 2-گردنۀ آگ 3- گردنۀ نه دال 4- گردنۀ شغال 5- گردنۀ بلنه تاله قول 6- گردنۀ  ولنگگ 7- گردنۀ بوته 8-  گردنۀ چال 9- گردنۀ اسپیدگ 10- گردنۀکمی کیچه 11- گردنۀ آسیاخانه چکتمور12- گردنۀ مقابل قبرستانی چکتمور13- گردنۀ بیدگ 14- گردنۀ دهن سگدو15- گردنۀ خزینه 16- گردنۀ سیوگ.

رودخانه ها:

1-آب تلخک 2- آب دادی پشی 3- آب چال متشکل ازدوشاخه آب جانه والنگگ 4- آب غلام جی به اسپیدگ 5- آب غوچ قول، این پنج رودخانۀ معمولافصلی درتنگی شاه مردان باآب دایمی سیروکه البته شاخه های ازآب های 6- درّه اولوما7-غرغری شیرداغ باآن وصل می شود،تلاقی نموده 8- آب دایمی الگگ این رودخانه ازدرّه گاومست وخیرو ردشده،دردرّه ایچه باآب پشی همراه ودرحصّه اولوم وشفتل باآب جاغوری-مالستان که البته آب سیرو،پشی وشیرداغ دوبرابرآب جاغوری مالستان است یک جاشده ودریای ارغنداب راتشکیل می دهد.این دریای هزاره جات ازمیان دای چوپان وقلندرتاباغتوی سابق شیرداغ مغصوبه ، قندهارراآب یاری نموده وبه دریای هلمند یک جاگردیده به خاک ایران درزابل واریزمی گرددودریاچۀ هامون راشکل می دهد.

آب یاری:

اراضی شیرداغ آبی بوده، توسط رود خانه ها، چشمه سارها وقسما ازکاریز آب یاری می گردد.1-اراضی تلخک ازچشمه سارهای درّه های مذکورآب یاری می شود.2- ساحۀ جعفرعلی ازچشمه وکاریز ورود خانه.3- تاله گونده ازرودخانه دادی وقسمتی پشته آن کاریزی است. 4- بلنه جوی که ازپشتۀ بامراد بندش ازرودخانه گرفته شده ازکنارۀ دیبۀ بامراد تا جاغه تاله می رسد. 5- جوی لالگ زاراز رود خانۀ بامراد گرفته شده تاکنارقبرستانی دنیابیگ منتهی می شود.6- جوی میدو ازرود خانۀ تلخک آغاز وتا کنارپایین قبرستانی دنیابیگ می رسد.7- زمین های تای ده دنیابیگ ازچشمه های زیرقلعۀ مرحوم محمدموسی زوار،چشمۀ شکرآب،چشمه بالاتر،چشمه های سراب وخوردک چشمه آب یاری می گردد.8- اراضی تاله قول، قول پاینده وقول ماتول چشمه ساروکاریزی می باشد. 9- اراضی جانه ازرود خانه نشئت گرفته ویک ناووربزرک میان پایین جمال وجوددارد وبعضاکاریزی است. زمین های شیغلنگا، شینیه وپس خاکا آبش یک ساله است که ازآب جانه زرع وآب یاری می گردد.10-اراضی ولنگگ، کاریزک، دادبیگ، سیاه ناوور وبسیاری اراضی غلام جی کاریزی وچشمه ساراست.11-چشمه سارهای مزارکه هشت چشمه می شود اراضی مردم ماکه، یارسای،شاکی، دنیابیگ وخوش خوش راآب یاری می کند. وبندخاک بادازرودخانه گرفته شده است.12- اراضی خوشال ازرودخانه وبعضاٌ پشته هاازچشمه وکاریزآب می خورد.13-اراضی غوچ قول روخانه 14-هوچی وحمزه کاریزی ومرادعلی وتخت ازچشمه سارها آب یاری می گردد.

چمن زارها:

شیرداغ یکی ازمناطق مهم جاغوری ومالستان ازنظرطبیعت وهوابهاروتابستان نهایت خرّم، باصفا، زیبا  ودلربا ی دارد مخصوصاً چمن زارهای شیرداغ که حتی درزمان قدیم کمند سرکاری می آمده ومردم چمن پولی می دادند.اینک به قطعات چمن زارهای شیرداغ اشاره می شود:1- چمن تاله گونده 2- تاله بامراد3- تاله جلوخانه نقدیم مرحوم حاج حسین علی 4- تاله کلان چوره که عبارت است از:سرتاله، جاغه تاله، تاله کنتای،غول تاله،شیله حضور،خرمن جای، تای آسیا،جلوخانه اقبال مهتر5- تاله خاک سیدووچمن قوشو6- تاله سرچال 7- تاله شغال 8- تاله کاریزک 9- تاله شادی خواجه غرمبو 10- تاله ملامهدی 11- تاله زیرزمینهای چاکه 12- تاله جلوآسیای بوربی13- تاله ملاعبدال14-تاله هوچی گردی چمن 15- تاله پیتاونی توغی چکتمور16- تاله دبدبی چکتمور.این چمن زارها در کتاب دولتی همه شان متراژبه جریب ،بسوه وبسواسه ثبت است که کسی حق تخریب آن راندارد.متاسفانه درسالهای انقلاب به خاطر عدم دولت مرکزی ودوران هرج ومرج کسانی به تخریب چمن زارها دست زده اندواین نماد وزیبایی شیرداغ باید دوباره احیاءگرددزیراجزء محیط زیست منطقه واموال عامه است.گرچندمیان عده ای تقسیم ومحدوداست امانمی تواند تخریب کندودرقدیم دولت مقتدروقت اشراف ونظارت کامل براین چمن زارهاداشت.نکتۀ قابل توجه اینکه درولایت غزنی ساحه چمن زارها،اول ناهور،بعد مالستان استکه پس ازقوشنگ،شیرداغ می باشد.

اراضی شیرداغ:

1-زمین های مردم چوره ازخانۀ مرحوم بنیاد ولد محمد شاکی ازمرز دادی پشی آغاز می شود گیرو پیتاو تاله گونده، بامراد بالا وپایین، تاله قول، قول پاینده، قول ماتول، پس خاکا، قسمت سیاکیچه،النگگ، کاریزک، تلخک، خاری، سرچال، ناوۀ شیرداغ تا پایین چاکه وگیروی خوش خوش، وقطعات که بطور زرخرید درقریه جمال، غلام جی، خوشال وچکتموراست. چند خانه درچکتمورازمردم شاکی چوره صاحب زمین وجایداد وهمچنان منطقۀ تاریک بازارکه ازمردم ماکه است ودرساحۀ شهرزایده ، تاله میدوی سیرو، بکی وکندلان خریداری شده است.

2- زمین های مردم یارسای پراکند واقع شده است: ازمنطقۀ کجی ناوه، پیتاوسرچال تاسای اسپیدگ، سیاه ناوور غلام جی، خاری، جاغ بالا، غوچ قول وهوچی دلجم درمنطقه خوشال واختیگگ می باشد.

3- زمین های جانه: جمال،شغال،النگگ پایین وچندخانه درتلخک وتاله گونده می باشد.

4- زمین های مردم غلام جی منطقۀ خواجه غرمبو،جنگریغ ، بلندگ وخاری می باشد.

5- زمین های خوشال: ازتنگی اسپیدگ شروع، ناوۀ خوشا ل تاتنگی قا لو، کمی کیچه، هیبت، غوچ قول،هوچی واولوما است.اما خوشال ودلجم به نحوعجین شده که کوه ودشت شان مشترک وبنام قریۀ خوشال یاد می گردد.

6- اراضی چکتمورازتنگی قالو تا الگگ وقسمتی دراولگگ ، درّه اولوما وپشت تاریک بازار که ازمرحوم محمد موسی زوارچوره خریداری نموده ودادبیک درقریۀ غلام جی وخانودۀ مرحوم آخوند بزرک درناوه وغلام جی می باشد.

7- اراضی ترتیب قلندر: دردرّه رودبارگاومست ازسیاسنگ تابیدگ، قورغووتنگی چیلومی باشد. ترتیب به جمع قریۀ چکتمورمحسوب می گردد.اراضی ملا ابراهیم آخوندازقوم دادکه قلندر درتنگی اسپیدگ بجمع غلامجی می باشد.

8- اراضی مردم گلو شامل قریه های دهن سگدوگاومست، گورو، خزینه، جاغ پایین، سیوگ، خیرو، مرادعلی تا کوتل قیچغو وقریه حمزه ازتوابع ولسوالی خاص ارزگان می باشد.

قابل یادآوری است که درقریه کندلان ازتوابع ارزگان اقوام مختلف شیرداغ حضوردارندوزمین خریداری نموده اند.

   موسم فصل کشت گندم تیرمایی ازالگگ چکتموربه بالا دربرج سنبله وازآن جا پایین تاگلودربرج میزان می کارد که نیمه گرم سیرومیوه می شود.زیراهمان طورکه ارتفاع سطح منطقه قبلابراورد شد ناوه شیرداغ 2907 متر.منطقه الگگ 2748 متروزمینهای خیرو2571مترارتفاع ازسطح دریادارد که تفاوت بلندی ناوه تاخیرو336 مترمی باشد.

   درقدیم فصل زمستان درشیرداغ تادومتربرف می بارید که ازماه قوس آغاز ودرحمل باران نازل می شد. هم اکنون تغییرات عمده دراقلیم ها به وجود آمده است که ازنظرعلمی لایه اوزون وگازهای گل خانه ی روی کره زمین تاثیر گذاشته اند و...

دربهاروتابستان سیلاب سبب خسارات فراوان برزمین ها ومزارع می گردد، مخصوصا درّه تلخک که ازدرّه های بسیاری تشکیل شده ووجودیک سّد درتنگی تلخگ ازضروریات است تا آ ب بهاری فصلی زخیره وآب سیلاب تابستانی رامهارنمایند. که فوایدزیادداردازجمله:1- مهارسیلاب2- زخیره شدن آب برای زراعت 3- به وجود آمدن چشمه سارهادرتنگی شیرین، گنداب،خشک آب، تپه بامراد، تاله قول ، قول پاینده.4- درکل ناوه شیرداغ آب جوی بارها تقویت وحاصلات بهترمی شود. 5– تقویت چمن زارها6- سرسبزی کوهای تنگی، تنگی شیرین، قلم شیخی، تاله قول، قول پاینده و...

راههای مواصلاتی:

    راههای عبورومرورمردم شیرداغ به قراءهم جوارعبارتنداز:1- راه ناوه به سوی دادی پشی به سمت جاغوری و مالستان عزنی 2- راه هوچی به سمت کندلان، کاریزوارزگان 3- راه جنگریغ به طرف حسینی وپالان ارزگان 4 - راه اولومابه سمت بکی،  سیرو وباغوچارارزگان 5- راه راه قول بسمت سیاریگ ومیرادینه مالستان 6- راه سرجمال به طرف پیک ، زردگ وسیابغل 7- راه بلندگ به سمت کندلان 8- راه مرادعلی وقیچغوبه سمت بکی قلندروخاک ایران 9- راه خیروبه سمت هیچه وبابه جاغوری 10- راه قرقوتال به سمت خاک ایران.11-راه خاری به سمت سیابغل مجموعا راهای اصلی وفرعی شیرداغ به قراءوولسوالی های هم جواراست.

  درقدیم این راهها باپای پیاده ، الاغ واسپ تردد می شد.هم اکنون سرگ وجاده ها ساخته شده است. اولین بارکه سرگ موتررودرشیرداغ ساخته شد.

بهار1355زمان حکومت محمدداوودخان بودکه بابازوی مردم توسط دولت ، تحت نظر قوماندان امنیه مالستان اسدالله خان زرمتی ازمرکزمیرادینه مالستان ازکوتل خی خوجگ، درّه اولیاد، جاکه، کوتل بهروز ، پایجلگه، ناوه، زنگرودادی پشی به ناوۀ شیرداغ تادوآبی تلخگ وچال پایین خانه غلام شاه جمشیدخوش خوش ازسای تلخگ محل رودخانه چوره کشیده شد.البته باکشیده گیهای میان مردم چوره که زمین شان ازکشیدن سرگ متضررمی شد. بالاخره توافق جمعی کل شیرداغ برآن قرارگرفت ویک فیصله خط نوشته شدباامضاء موسفیدان وبزرکان ، قریه دارهای شیردغ، پشی وقوماندان امنیه مالستان رسید که آن فیصله خط درنزدحاج محمدحسین دنیابیگ گذاشته شد.

   درسال1366سرگ موترروتوسط مردم به دستورمجاهدین ازطرف شیرداغ به سوی سیابغل وزاولی ازکوتل سرجمال کشیده شد.

 درسال1368بازهم مجاهدین سرگ موترروراازدرّه ولنگگ درمسیرخاری ازکوتل شاتو به طرف سیابغل کشید که درآن زمان اقتدارقوماندان محمداسلم صالحی ودراثراختلاف راه پشی وهیچه مسدودبود.

درسا ل 1370پس ازجنگ هزاره وپشتون درارزگان ، دای چوپان واجرستان سرگ شیرداغ وپشی ازقابجوی ازکوتل شاه منصوربه چهل باغتوی هوقی به مقصد جاغوری کشیده شد.

درسال های پس ازختم جنگ های داخلی سرگها درتمام قریه های شیرداغ توسط مردم آغازشد که ازجمله قوماندان قریه دارحاج عوض علی رضایی درآن نقش برجسته داشته است.که دربحث خدمات اجتماعی به این انکشافات اشاره وهرکسی خد مات انجام داده یادآوری خواهد گردید.